Czyn niedozwolony

Definicja

Czyn niedozwolony jest podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej poza stosunkiem umownym. Odpowiedzialność wymaga właściwej podstawy prawnej, szkody i związku przyczynowego, a czyn musi dać się przypisać odpowiedzialnemu według właściwych przepisów. Podstawową zasadą jest art. 415 KC: kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Odpowiedzialność może też wynikać z przepisów szczególnych, na przykład art. 430 KC za szkodę wyrządzoną przez podwładnego przy wykonywaniu powierzonej czynności albo art. 435 KC za szkodę wyrządzoną przez ruch przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody, który opiera odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Zakres naprawienia szkody obejmuje poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 KC) w granicach normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 KC), a przepisy szczególne mogą przewidywać dodatkowe przesłanki, w tym dla szkód czysto majątkowych.

Przykład

Wykonawca, którego niedbalstwo uszkodzi sąsiedni budynek, może odpowiadać za szkodę nawet bez umowy z właścicielem budynku, jeżeli pozostałe przesłanki odpowiedzialności są spełnione.

Dlaczego to ryzyko biznesowe

Odpowiedzialność pozaumowna może powstać także wtedy, gdy nie istnieje żadna umowa, a uzgodniony pułap odpowiedzialności nie ogranicza automatycznie takiego roszczenia. Jeżeli umowa istnieje, jej treść, strony i przepisy bezwzględnie obowiązujące mogą mieć znaczenie. Firmy, które wyrządzają szkodę przez niedbałą działalność, niebezpieczne produkty albo naruszenia dotyczące danych, mogą spotkać się z roszczeniami osób trzecich, które nie mają z nimi umowy. Dla niebezpiecznych produktów i naruszeń dotyczących danych mogą mieć zastosowanie przepisy szczególne; szkoda czysto majątkowa nie jest naprawiana automatycznie. Brak pisemnej umowy nie chroni automatycznie przed odpowiedzialnością, ale ocena nadal wymaga właściwej podstawy odpowiedzialności, szkody i związku przyczynowego.

Jak tym zarządzać

• Zadbaj o ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej dopasowane do ryzyk działalności. Przejrzyj jego zakres, ograniczenia, wyłączenia, udziały własne, okresy ubezpieczenia i wymogi zgłoszenia szkody, aby ocenić, w jakim stopniu pokrywa roszczenia osób trzecich o szkodę na osobie i w mieniu powstałe poza stosunkiem umownym.
• Wprowadź procedury bezpieczeństwa w działalności i dokumentuj ich przestrzeganie, aby przy roszczeniu odszkodowawczym móc wykazać, jakie środki ostrożności faktycznie zastosowano.
• Pamiętaj, że umowne ograniczenia odpowiedzialności nie obejmują automatycznie roszczeń osób trzecich. Przeanalizuj treść umowy, strony nią związane, właściwą podstawę prawną i ewentualne przepisy bezwzględnie obowiązujące, aby ocenić, czy ograniczenie obejmuje daną sytuację.
• Prowadząc działalność w pobliżu nieruchomości lub osób trzecich, dokumentuj działania podejmowane w celu zapobieżenia przewidywalnej szkodzie.

Podstawy prawne

• art. 415 i art. 430 Kodeksu cywilnego Kodeks cywilny: odpowiedzialność deliktowa i za powierzenie czynności Prawo polskie

Sprawdź, jakiego prawa dotyczy każda referencja. To informacja ogólna, a nie porada prawna. Te pojęcia są różnie traktowane w różnych systemach prawnych. Zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów i ich zastosowanie do Twojej sytuacji z kwalifikowanym prawnikiem.