Odsetki ustawowe za opóźnienie

Definicja

Odsetki ustawowe za opóźnienie to stawka należna z mocy prawa od przeterminowanych świadczeń pieniężnych, gdy umowa nie stanowi inaczej. W Kodeksie cywilnym wynosi ona sumę stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktu procentowego; jeżeli sama wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 § 2 KC). Wysokość odsetek za opóźnienie nie może przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych – to odsetki maksymalne za opóźnienie (art. 481 § 2¹–2² KC). W transakcjach handlowych art. 481 § 2 KC nie ma zastosowania: obowiązują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, czyli stopa referencyjna NBP powiększona o 10 punktów procentowych, a wobec podmiotu publicznego będącego podmiotem leczniczym – o 8 punktów procentowych. Ponieważ stopa referencyjna NBP zmienia się w czasie, odsetki liczy się zwykle według stawek obowiązujących w poszczególnych okresach. Odsetek od zaległych odsetek można żądać tylko za zgodą dłużnika wyrażoną na piśmie albo po wytoczeniu powództwa (art. 482 § 1 KC).

Przykład

Dostawca, którego faktura zostaje zapłacona dwa miesiące po terminie, może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następującego po upływie oznaczonego terminu zapłaty.

Dlaczego to ryzyko biznesowe

Odsetki ustawowe naliczają się po cichu i często pozostają niezauważone, dopóki spór nie zacznie eskalować. Dla sprzedawców brak kontroli nad tym, kiedy powstaje opóźnienie, oznacza utratę pieniędzy. Dla kupujących nierozwiązane przeterminowane faktury w całym portfelu mogą po cichu tworzyć istotną ekspozycję odsetkową, która ujawnia się dopiero na etapie działań prawnych.

Jak tym zarządzać

• Ustal, czy transakcja jest B2B czy B2C, bo od tego zależy stawka odsetek i zakres ochrony.
• Zapisuj dokładną datę powstania opóźnienia, ponieważ od niej liczą się odsetki i od niej zależy ich wysokość.
• Gdy termin zapłaty jest oznaczony, odsetki należą się od dnia następującego po jego upływie, bez wezwania. Gdy terminu nie ma, w transakcjach handlowych odsetki ustawowe przysługują po 30 dniach od spełnienia świadczenia; w innych stosunkach wymagalność powstaje zwykle po wezwaniu do zapłaty.
• Sprawdzaj aktualną stopę referencyjną NBP i stosuj stawki obowiązujące w każdym okresie.
• Rozważ klauzulę odsetkową w umowie. W transakcjach handlowych strony mogą uzgodnić odsetki wyższe od ustawowych; w pozostałych stosunkach górną granicę wyznaczają odsetki maksymalne za opóźnienie, czyli dwukrotność odsetek ustawowych.

Podstawy prawne

• art. 481 § 1–2 i art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego Kodeks cywilny: odsetki za opóźnienie Prawo polskie
• art. 4 pkt 3 oraz art. 6–7 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych: odsetki w transakcjach handlowych Prawo polskie

Sprawdź, jakiego prawa dotyczy każda referencja. To informacja ogólna, a nie porada prawna. Te pojęcia są różnie traktowane w różnych systemach prawnych. Zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów i ich zastosowanie do Twojej sytuacji z kwalifikowanym prawnikiem.