Arbitraż

Definicja

Arbitraż to prywatna alternatywa dla postępowania sądowego, w której zgodnie z zapisem na sąd polubowny i właściwymi przepisami wyznacza się jednego lub kilku niezależnych i bezstronnych arbitrów do wydania wyroku. Wyrok arbitrażowy jest wiążący dla stron, z zastrzeżeniem właściwych przepisów o ważności, zaskarżeniu, uznaniu i wykonaniu. Arbitraż może być cenny ze względu na możliwość zachowania poufności, wiedzę specjalistyczną i transgraniczną wykonalność w ramach konwencji nowojorskiej, zależnie od właściwych przesłanek. W Polsce postępowanie przed sądem polubownym reguluje część piąta Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1154 i nast.), a Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej jest przykładem instytucji, która może administrować postępowaniem.

Przykład

Spółka joint venture z branży budowlanej uzgadnia, że spory będą rozstrzygane w arbitrażu administrowanym przez Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej, z siedzibą w Warszawie, a nie przez sąd powszechny.

Dlaczego to ryzyko biznesowe

Wybór arbitrażu bez zrozumienia kosztów i czasu może być niemiłym zaskoczeniem. Arbitraż bywa szybszy i zapewnia większą poufność niż postępowanie sądowe, ale koszty zespołu arbitrażowego i instytucji, wynagrodzenie pełnomocników, inne wydatki i zaliczki mogą znacznie przewyższać opłaty sądowe, zwłaszcza w mniejszych sporach. Wadliwie sformułowana klauzula arbitrażowa, która wskazuje instytucję już nieistniejącą albo pomija siedzibę, może tworzyć niepewność i opóźnienia oraz wymagać oceny, jak ma być prowadzone postępowanie.

Jak tym zarządzać

• Jako punkt wyjścia wykorzystaj klauzulę modelową wybranej instytucji, na przykład Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej, ICC lub LCIA, i dostosuj ją oraz przeanalizuj. Nie jest ona gwarancją uniknięcia zarzutów i nie należy jej kopiować dosłownie bez zastanowienia.
• Wskaż siedzibę (siedzibę prawną, która nie musi być miejscem rozpraw), język, liczbę arbitrów i sposób ich wyznaczania. Wskaż też prawo materialne właściwe dla sporu i oddziel ten wybór od kwestii prawa właściwego dla zapisu na sąd polubowny. Wybór między jednym a trzema arbitrami trzeba opierać na okolicznościach, a nie na ogólnej regule zależnej wyłącznie od wartości sporu.
• Rozważ uzgodniony etap negocjacji lub mediacji przed arbitrażem, aby zachęcić do wczesnego porozumienia. Obowiązek udziału nie oznacza obowiązku zawarcia ugody. Pilnuj terminów przedawnienia i terminów do wszczęcia postępowania; nie zakładaj, że zostaną one wstrzymane. Pominięcie etapu nie blokuje automatycznie rozpoznania sprawy, a etap ten nie może wyprzeć możliwości pilnego zabezpieczenia ani praw bezwzględnie obowiązujących.
• Sprawdź, czy właściwe przepisy i umowa dopuszczają postępowanie z arbitrem do spraw pilnych środków, jeśli możesz potrzebować pilnego zabezpieczenia. Dostępność zależy od przepisów, umowy i momentu, a postępowanie to jest odrębne od środków tymczasowych sądu. Nie gwarantuje ono wyznaczenia arbitra, szybkiego działania ani udzielenia zabezpieczenia, a takie postanowienie nie wiąże automatycznie późniejszego zespołu arbitrażowego.

Podstawy prawne

• art. 1154 i nast. KPC Kodeks postępowania cywilnego: postępowanie przed sądem polubownym (arbitraż) Prawo polskie

Sprawdź, jakiego prawa dotyczy każda referencja. To informacja ogólna, a nie porada prawna. Te pojęcia są różnie traktowane w różnych systemach prawnych. Zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów i ich zastosowanie do Twojej sytuacji z kwalifikowanym prawnikiem.