Mediacja
Dobrowolne postępowanie, w którym bezstronny mediator pomaga stronom osiągnąć własne porozumienie w sporze.
Definicja
Mediacja to forma alternatywnego rozwiązywania sporów, w której bezstronny mediator ułatwia negocjacje, nie podejmując decyzji za strony — to strony zachowują kontrolę nad wynikiem. Mediacja może w niektórych przypadkach być szybsza, tańsza i bardziej poufna niż postępowanie sądowe albo arbitraż i może pomóc zachować relację biznesową. Klauzula umowna może wymagać, by strony najpierw spróbowały mediacji, zanim pójdą do sądu albo do arbitrażu.
Przykład
Zanim strony pójdą do sądu, ich klauzula rozstrzygania sporów wymaga próby mediacji z udziałem odpowiednio wybranego, bezstronnego mediatora.
Dlaczego to ryzyko biznesowe
Pominięcie umownego etapu mediacji przed procesem może wywołać pytania o wykonanie umowy i skutki zależne od danej klauzuli, właściwego prawa i przepisów procesowych — nawet jeśli ostatecznie wygrasz. Firmy, które idą prosto do sądu bez próby mediacji, mogą też stracić szansę na szybsze albo tańsze rozwiązanie, zależnie od okoliczności. Odwrotnie — porozumienie o mediacji bez terminów może opóźnić egzekwowanie jasnego prawa.
Jak tym zarządzać
- Przed rozpoczęciem formalnego postępowania sprawdź rzeczywistą klauzulę rozstrzygania sporów oraz jej wymagania co do eskalacji, zawiadomień i terminów, aby ustalić, czy mediacja jest wymagana jako pierwszy krok. Oceń, czy klauzula ma zastosowanie, i weź pod uwagę przepisy bezwzględnie obowiązujące oraz ewentualną potrzebę pilnej ochrony prawnej.
- Wskaż w klauzuli praktyczny termin zakończenia mediacji i jasny następny krok, aby proces nie przedłużał się bez końca, gdy spór się zaostrza.
- Wybierz bezstronnego mediatora o odpowiednich kwalifikacjach i uzgodnij jego niezależność, powołanie, tryb, koszty, poufność i ramy czasowe.
- Dokumentuj i przechowuj odpowiednie informacje o zaproszeniach, udziale, datach i wyniku mediacji — w tym o tym, że nie doprowadziła do ugody — z poszanowaniem właściwej poufności.
Najczęściej zadawane pytania
Najczęstsze pytania o ten termin.
Propozycja mediatora nie jest narzuconym rozstrzygnięciem. Ważna ugoda może wiązać strony na gruncie prawa cywilnego, nawet jeśli nie zawsze musi być sporządzona na piśmie i podpisana. Nie jest jednak automatycznie wykonalna. W sprawach cywilnych ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem (art. 183¹⁵ § 1 KPC); jeżeli podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności (art. 183¹⁴ § 2 KPC) i staje się ona tytułem wykonawczym. Ugoda musi być sporządzona na piśmie i obejmować zobowiązanie nadające się do wykonania, a pozostałe warunki muszą być spełnione. W sprawach transgranicznych zastosowanie mają odrębne przepisy, w tym dyrektywa 2008/52/WE. Postępowanie mediacyjne w sprawach konsumenckich reguluje również ustawa o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich.
Tak. Klauzula rozstrzygania sporów może wymagać, by strony spróbowały mediacji przed procesem, ale nie oznacza to obowiązku osiągnięcia ugody ani przyjęcia propozycji mediatora. Pominięcie umownego etapu może wywołać pytania o wykonanie umowy. Ewentualne skutki procesowe albo kosztowe trzeba ocenić na podstawie klauzuli, właściwego prawa i przepisów procesowych. Postępuj zgodnie z obowiązującą klauzulą, ale nie zakładaj, że ogranicza ona bezwzględne prawo do sądu albo do pilnej ochrony prawnej. Zasięgnij porady o terminach i środkach pilnych, zanim odłożysz proces na rzecz mediacji.
W mediacji strony same próbują osiągnąć porozumienie; mediator nie może narzucić im decyzji. W arbitrażu arbiter wydaje wyrok arbitrażowy, który co do zasady jest wiążący, z zastrzeżeniem właściwych przepisów oraz ewentualnych podstaw wzruszenia i warunków wykonalności. Mediacja opiera się na zgodzie stron, arbitraż — na rozstrzygnięciu.
Mediacja może być objęta poufnością, ale nie ma jednej ogólnej odpowiedzi dla wszystkich informacji, uczestników i późniejszych postępowań. Zgodnie z art. 183⁴ KPC postępowanie mediacyjne nie jest jawne, a mediator, strony i inne osoby biorące udział w mediacji są obowiązane zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedziały się w związku z prowadzeniem mediacji; strony mogą zwolnić mediatora i inne osoby z tego obowiązku. Ponadto w postępowaniu przed sądem albo sądem polubownym bezskuteczne jest powoływanie się na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w postępowaniu mediacyjnym (art. 183⁴ § 3 KPC). Obowiązki uczestników, dopuszczalne ujawnienia i późniejsze wykorzystanie informacji jako dowodu zależą od właściwych przepisów i ewentualnych umów. Klauzula poufności nie czyni automatycznie wszystkiego niedopuszczalnym jako dowód ani nie wiąże osób trzecich.
Jeżeli mediacja jest obowiązkowa na podstawie umowy, odmowa udziału może stanowić naruszenie umowy albo wywołać pytania o wykonanie umowy. Skutki, na przykład procesowe albo kosztowe, zależą od danej klauzuli, właściwego prawa i przepisów procesowych. Mediacja nie może wymusić ugody, a odmowa udziału nie jest tym samym co odmowa przyjęcia ugody.