Klauzula siły wyższej
Może zwolnić stronę z wykonania objętego świadczenia, gdy nadzwyczajne zdarzenia poza jej kontrolą czynią je niemożliwym — o ile spełnione są warunki umowy i prawa.
Co to jest
Klauzula siły wyższej rozdziela ryzyko zdarzeń pozostających poza rozsądną kontrolą stron, na przykład klęsk żywiołowych, wojny, pandemii i działań organów, które mogą uniemożliwić stronie wykonanie zobowiązań. Wskazuje, które zdarzenia mogą być objęte ochroną, jakie powiadomienie jest wymagane i jakie skutki mogą obowiązywać w czasie trwania zdarzenia.
Dlaczego to ważne
Bez przejrzystej klauzuli strona dotknięta zakłóceniem może ponosić odpowiedzialność za naruszenie umowy nawet wtedy, gdy wykonanie było faktycznie niemożliwe — zależnie od właściwego prawa i umowy. Dobrze opracowana klauzula może wskazać obiektywne przesłanki wyzwalające, rozdzielić ryzyka i ograniczyć niepewność oraz ryzyko kosztownych sporów o to, kto ponosi straty w przypadku pandemii lub zakłóceń w łańcuchu dostaw.
Jak to zastosować
- Wymień zdarzenia objęte ochroną i pozostaw obiektywne, ogólne sformułowanie dla zdarzeń poza rozsądną kontrolą, z jasnymi wymogami co do związku przyczynowego, wpływu oraz braku rozsądnej możliwości uniknięcia lub przezwyciężenia zdarzenia.
- Wpisz do umowy wymóg szybkiego pisemnego powiadomienia oraz dalszych rozsądnych działań ograniczających skutki. Wskaż odbiorcę, formę, kanał i termin.
- Rozważ maksymalny termin: umowa może dać każdej ze stron prawo wypowiedzenia, jeśli zdarzenie trwa dłużej niż na przykład 60 dni. Umowa musi wskazywać prawo wypowiedzenia, tryb i warunki; sam upływ czasu nie powoduje automatycznego wypowiedzenia.
Przykładowe brzmienie
Przykładowy tekst (hipotetyczny, niegotowy do podpisania): Żadna ze stron nie odpowiada za zaniechanie lub opóźnienie w wykonaniu, w zakresie, w jakim wynika ono ze zdarzenia pozostającego poza rozsądną kontrolą strony, a konkretna umowa i właściwe przepisy na to pozwalają, istnieje związek przyczynowy, strona niezwłocznie zawiadamia drugą stronę i podejmuje rozsądne działania ograniczające skutki. Żadne postanowienie tej klauzuli nie może uchylić właściwych obowiązków ani ochrony o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Obowiązki zapłaty i rozliczenie płatności trzeba oceniać odrębnie na podstawie konkretnej umowy i właściwych przepisów.
Wskazówki negocjacyjne
- • Wyjaśnij, czy obowiązki zapłaty mogą zostać czasowo zawieszone, czy tylko odroczone na czas zdarzenia. Odróżnij to od opóźnienia w zapłacie i odszkodowania oraz sprawdź umowę i przepisy bezwzględnie obowiązujące.
Częste pułapki
- • Częstą pułapką jest uznawanie trudności finansowych lub wzrostu kosztów za siłę wyższą wyłącznie na tej podstawie. Takie okoliczności same w sobie nie spełniają przesłanek siły wyższej.
Podstawy prawne
- Art. 471 i art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny Kodeks cywilny: siła wyższa i odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania Prawo polskie
- Art. 357¹ § 1 Kodeksu cywilnego Kodeks cywilny: nadzwyczajna zmiana stosunków Prawo polskie
Sprawdź, jakiego prawa dotyczy każda referencja. To informacja ogólna, a nie porada prawna. Te pojęcia są różnie traktowane w różnych systemach prawnych. Zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów i ich zastosowanie do Twojej sytuacji z kwalifikowanym prawnikiem.
Najczęściej zadawane pytania
Najczęstsze pytania o tę klauzulę.
To zależy od umowy i właściwego prawa. Pandemia nie jest objęta ochroną automatycznie tylko dlatego, że została wymieniona, a sama niemożność wykonania świadczenia nie wystarcza, jeśli zdarzenie nie powoduje faktycznie przeszkody i nie są spełnione pozostałe warunki.
Nie automatycznie. To, czy zapłata może zostać odroczona lub wstrzymana, zależy od umowy, rzeczywistego zakłócenia i przepisów bezwzględnie obowiązujących. Obowiązek zapłaty, opóźnienie w zapłacie i odszkodowanie trzeba oceniać odrębnie. Siła wyższa nie uchyla co do zasady samego obowiązku świadczenia pieniężnego.
Nie. Siła wyższa może dawać prawo do złagodzenia skutków, gdy rzeczywista przeszkoda wpływa na objęte świadczenie, a umowa lub właściwe prawo na to pozwala; nie zawsze wymaga bezwzględnej niemożliwości. Klauzula hardship może natomiast regulować sytuacje, w których wykonanie jest nadal możliwe, ale znacznie utrudnione — na przykład przez renegocjację, korektę albo inny tryb, jeśli strony tak uzgodniły. Ani renegocjacja, ani korekta ceny, ani wypowiedzenie nie następują automatycznie.
To zależy od umowy i właściwego prawa. Przy niektórych umowach sprzedaży rzeczy ruchomych można rozważać ogólne przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania oraz o nadzwyczajnej zmianie stosunków. Nie oznacza to automatycznie, że całe wykonanie albo wszystkie roszczenia odszkodowawcze upadają; trzeba ocenić związek przyczynowy, przewidywalność, możliwość uniknięcia lub przezwyciężenia przeszkody, powiadomienie i pozostałe warunki. W umowach o usługi i SaaS należy sprawdzić inne przepisy oraz konkretną umowę.
To zależy od postanowień umowy i właściwego prawa. Strony mogą na przykład uzgodnić prawo każdej ze stron do wypowiedzenia umowy, jeśli zdarzenie trwa po upływie terminu maksymalnego wynoszącego 30–90 dni. Przedział jest wyłącznie hipotetycznym przykładem. Umowa musi wskazywać prawo wypowiedzenia, tryb i warunki; sam upływ czasu nie powoduje automatycznego wygaśnięcia umowy. Zakończenie przyszłych zobowiązań nie wpływa automatycznie na już powstałe uprawnienia, obowiązki zapłaty ani odpowiedzialność, a wymagane powiadomienia nadal trzeba składać.
Tak, ale zależy to od konkretnej umowy i właściwych przepisów. Sprawdź, czy umowa lub przepis wymaga niezwłocznego pisemnego powiadomienia drugiej strony o przeszkodzie i jej skutkach, w wymaganej formie i kanale oraz w terminie, a także czy trzeba składać aktualizacje i podejmować rozsądne działania ograniczające skutki. Wewnętrzne odnotowanie nie jest powiadomieniem drugiej strony. Właściwego obowiązku ani ochrony o charakterze bezwzględnie obowiązującym nie można uchylić klauzulą. Jeśli powiadomienie zostanie złożone za późno, zależnie od właściwego przepisu można utracić część ochrony, nawet gdy zdarzenie samo w sobie jest nią objęte; nie oznacza to automatycznie utraty całej ochrony. Złożenie powiadomienia w terminie również nie gwarantuje zwolnienia z tytułu siły wyższej; trzeba spełnić także pozostałe warunki.