Siła wyższa

Definicja

Siła wyższa dotyczy nadzwyczajnych zdarzeń, takich jak klęski żywiołowe, wojna lub działania organów władzy, które uniemożliwiają stronie wykonanie umowy i których strony nie mogły rozsądnie przewidzieć ani uniknąć. Takie zdarzenia nie oznaczają automatycznie, że siła wyższa ma zastosowanie; jeśli spełnione są przesłanki, poszkodowana strona może zostać zwolniona z odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody spowodowane opóźnieniem albo niewykonaniem. W prawie polskim nie ma jednej ogólnej ustawowej definicji siły wyższej; pojęcie pojawia się między innymi w art. 121 pkt 4 Kodeksu cywilnego w związku z przedawnieniem, a zwolnienie z odpowiedzialności ocenia się na podstawie art. 471 KC, art. 495 KC oraz postanowień umowy. Strony mogą wskazać w umowie zdarzenia i warunki objęte klauzulą.

Przykład

Zamknięcie fabryki nakazane przez organ władzy w czasie pandemii uniemożliwia terminową dostawę. Dostawca powołuje się na klauzulę siły wyższej, ale to, czy powołanie się okaże się skuteczne, zależy od rzeczywistych okoliczności, umowy i prawa właściwego.

Dlaczego to ryzyko biznesowe

Niejasna lub brakująca klauzula siły wyższej może narazić firmę na ryzyko w obie strony: może być niejasne, jakie wsparcie ma firma przy własnym niewykonaniu zobowiązania albo jakie ma możliwości zakończenia umowy z dostawcą, który przestaje dostarczać. Pandemia lub zamknięcie nakazane przez organ władzy mogą służyć jako przykłady hipotetyczne przy ocenie zakresu klauzuli. Brak klauzuli nie wyklucza, że prawo właściwe daje prawo do zwolnienia z odpowiedzialności lub inne możliwości prawne. Istniejąca klauzula nie wyklucza automatycznie zakończenia umowy i nie oznacza automatycznie zwolnienia z odpowiedzialności.

Jak tym zarządzać

• Zdefiniuj wyraźnie, które zdarzenia obejmuje klauzula. Wyliczenie z uzupełniającą kategorią resztową może dać lepsze wskazówki co do zakresu niż sama kategoria resztowa, ale nie zawsze jest bardziej odporne na spory. Wskaż też właściwe warunki i wymagane dowody.
• Określ obowiązki zawiadomienia: strona dotknięta zdarzeniem powinna być zobowiązana do zawiadomienia bez zwłoki i informowania drugiej strony na bieżąco. Trzeba to uregulować w umowie; nie zastępuje to ewentualnych ustawowych wymogów zawiadomienia.
• Określ skutki: czy wykonanie ma być tylko odroczone, czy któraś ze stron może zakończyć umowę po wskazanym okresie trwania przeszkody? Wskaż także tryb postępowania; takie prawo nie wynika automatycznie z siły wyższej.
• Przejrzyj jednocześnie umowy w łańcuchu dostaw. Jeśli dostawca może powołać się na siłę wyższą, nie oznacza to automatycznie, że ty możesz powołać się na nią wobec klienta. Porównaj rozkład ryzyka i warunki w umowach z dostawcami i klientami oraz oceń, jakiej ochrony potrzebujesz. Gdy odpowiedzialność za opóźnienie ocenia się na podstawie art. 471 KC, okoliczności wyłączające odpowiedzialność muszą zachodzić zarówno po twojej stronie, jak i po stronie dostawcy, na którego przeszkodę się powołujesz.

Podstawy prawne

• art. 121 pkt 4 KC Kodeks cywilny: siła wyższa jako przeszkoda w dochodzeniu roszczeń Prawo polskie

Sprawdź, jakiego prawa dotyczy każda referencja. To informacja ogólna, a nie porada prawna. Te pojęcia są różnie traktowane w różnych systemach prawnych. Zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów i ich zastosowanie do Twojej sytuacji z kwalifikowanym prawnikiem.