Wat is een term sheet? Uitleg, clausules en checklist

Een term sheet is een kort document met de hoofdpunten van een deal, opgesteld vóór de bindende contracten. Neem als voorbeeld een Utrechts logistiek softwarebedrijf en een durfkapitaalfonds. Zij tekenen een term sheet: € 4 miljoen investering bij een pre-money waardering van € 16 miljoen, een 1x niet-participerende liquidatiepreferentie, één commissariszetel en 45 dagen exclusiviteit. Alleen exclusiviteit, geheimhouding en kosten binden. Het bedrijf mag 45 dagen niet met andere investeerders praten, maar het fonds kan nog afhaken. Het geld komt pas bij de closing, na de investeringsovereenkomst en de notariële akten.

Deze gids behandelt term sheets bij investeringsrondes en andere zakelijke deals onder het Nederlandse recht, vooral Boek 2, Boek 3 en Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Het is algemene informatie, geen juridisch advies. Het recht dat uw eigen term sheet van toepassing verklaart, bepaalt de details.

U komt hetzelfde idee onder andere namen tegen. Een letter of intent (LOI), in het Nederlands intentieovereenkomst of intentieverklaring, behandelt vaak dezelfde punten in briefvorm. Een memorandum of understanding (MOU) ligt er dicht tegenaan. In Britse praktijk heet een vergelijkbaar document "heads of terms". Bij financieringen spreekt men van een term sheet voor een lening. De naam beslist nooit of het document bindt. De tekst en het gedrag van partijen doen dat wel.

Term sheet: doel en gebruik

Met een term sheet spreken partijen de economie en de zeggenschap van een deal af voordat zij advocaten lange overeenkomsten laten opstellen. Een onderhandeling wordt zo een schets van één of enkele pagina's. Daarna is het de opdracht waaruit beide juridische teams werken.

Term sheets komen vooral voor in deze situaties:

• Durfkapitaal en groeikapitaal. Een bedrijf en de leidende investeerder spreken prijs, rechten op preferente aandelen en governance voor een financieringsronde af.
• Leningen en venture debt. Een kredietgever en kredietnemer spreken bedrag, rente, kosten, betalingsvoorwaarden, zekerheden en de looptijd af voordat de kredietovereenkomst wordt opgesteld.
• Fusies en overnames. Een koper schetst prijs, structuur en voorwaarden voordat het due diligence-onderzoek begint.
• Licenties en samenwerkingen. Twee bedrijven spreken vergoedingen, royalty's en reikwijdte af voordat een licentie of samenwerkingsovereenkomst wordt opgesteld (zie onze Engelstalige gids over partnership agreements).
• Bedrijfsmatige huur. Huurder en verhuurder spreken huurprijs, looptijd en inrichting af voordat de huurovereenkomst wordt opgesteld.

Term sheet of definitieve overeenkomsten

De term sheet is een samenvatting. De definitieve overeenkomsten zijn de bindende documenten die die samenvatting uitvoeren. Bij een Nederlandse investeringsronde in een besloten vennootschap (bv) zijn dat meestal drie stukken. De investeringsovereenkomst regelt de inschrijving op nieuwe aandelen. De aandeelhoudersovereenkomst regelt de verhouding tussen aandeelhouders. De statuten leggen de rechten vast die aan de aandelen zelf vastzitten.

Elk punt uit de term sheet komt in een van die documenten terecht. De tabel hieronder geeft een gebruikelijke verdeling. Uw eigen deal kan punten anders verdelen.

Punt in de term sheet	Komt meestal terecht in
Prijs, bedrag, voorwaarden voor de closing	Investeringsovereenkomst
Soorten aandelen, preferenties, bijzondere zeggenschapsrechten	Statuten, vaak ook uitgewerkt in de aandeelhoudersovereenkomst
Instemmingsrechten (vetorechten van investeerders)	Statuten of aandeelhoudersovereenkomst
Informatierechten, rechten om mee te doen in volgende rondes	Aandeelhoudersovereenkomst
Benoeming van bestuurders of commissarissen, drag-along	Aandeelhoudersovereenkomst, deels statuten
Overdrachtsbeperkingen voor aandelen van oprichters	Statuten en aandeelhoudersovereenkomst

De statuten wegen het zwaarst. Naar Nederlands recht geven alle aandelen in een bv in verhouding tot hun bedrag gelijke rechten en verplichtingen, voor zover de statuten niets anders bepalen (artikel 2:201 lid 1 BW) [3]. De statuten kunnen aan aandelen van een bepaalde soort of aanduiding ook bijzondere zeggenschapsrechten verbinden (artikel 2:201 lid 3 BW) [3]. Een preferentie uit een term sheet krijgt dus pas statutaire werking als de statuten worden gewijzigd. Volgens artikel 2:234 lid 1 BW is voor een statutenwijziging van een bv een notariële akte nodig, op straffe van nietigheid [3].

Term sheet: partijen

Elke term sheet noemt ten minste twee partijen. Bij een investeringsronde zijn dat het bedrijf dat aandelen uitgeeft en de leidende investeerder. Andere investeerders sluiten meestal aan op de voorwaarden van de leidende investeerder. Bij een lening zijn het de kredietnemer en de kredietgever, plus een eventuele borg. Bij een overname zijn het de koper en de verkoper of de aandeelhouders van de doelvennootschap.

Elke partij heeft tussen ondertekening en closing een eigen taak:

• Het bedrijf of de kredietnemer geeft toegang tot de administratie, zet de normale bedrijfsvoering voort en houdt zich aan de exclusiviteit.
• De leidende investeerder of kredietgever rondt het due diligence-onderzoek af, regelt interne goedkeuringen en beoordeelt de concepten van de definitieve overeenkomsten.
• Oprichters en bestaande aandeelhouders moeten vaak instemmen, de aandeelhoudersovereenkomst tekenen of nieuwe overdrachtsbeperkingen accepteren. Oprichters tekenen soms ook nieuwe afspraken over hun functie. Onze Engelstalige gids over arbeidsovereenkomsten legt dat type contract uit.
• Advocaten en de notaris zetten de samenvatting om in bindende documenten en akten. Zij zijn adviseurs of ambtsdragers, geen partij.

Controleer wie tekent en in welke hoedanigheid. Een vennootschap is alleen gebonden via iemand die haar mag vertegenwoordigen. Het besluit tot uitgifte van aandelen na de oprichting neemt bij een bv volgens artikel 2:206 lid 1 BW de algemene vergadering, voor zover de statuten geen ander orgaan aanwijzen [3]. De algemene vergadering kan die bevoegdheid ook overdragen aan een ander orgaan [3]. Zulke besluiten volgen meestal rond de closing, niet bij de term sheet.

Term sheet: belangrijke clausules

De meeste term sheets verdelen hun clausules in twee groepen. De eerste groep beschrijft de voorgestelde deal en is meestal niet bindend. De tweede groep schept verplichtingen die direct bij ondertekening gelden. Een duidelijke term sheet zegt per bepaling bij welke groep die hoort.

Economische voorwaarden (meestal niet bindend)

• Bedrag en prijs. De totale investering, de pre-money waardering en de prijs per aandeel.
• Optiepool. Hoeveel aandelen of optierechten voor medewerkers worden gereserveerd, en of die pool vóór of na het nieuwe geld meetelt. Een pool die in de pre-money waardering meetelt, verwatert de bestaande aandeelhouders en niet de nieuwe investeerder.
• Liquidatiepreferentie. Wat houders van preferente aandelen als eerste ontvangen bij een verkoop of ontbinding. Een 1x niet-participerende preferentie geeft de investering terug of het aandeel van de investeerder in de opbrengst, als dat hoger is. Een participerende preferentie geeft de investering terug en daarna ook een deel van de rest.
• Dividend. Of preferente aandelen recht geven op dividend, en of dat cumulatief is.
• Anti-verwatering. Hoe de positie van de investeerder wordt aangepast als het bedrijf later aandelen tegen een lagere prijs uitgeeft. Broad-based weighted average en full ratchet zijn de bekendste methoden.

Zeggenschap (meestal niet bindend)

• Samenstelling van bestuur of raad van commissarissen. Hoeveel zetels elke groep mag invullen.
• Instemmingsrechten. Besluiten die het bedrijf niet zonder goedkeuring van een bepaalde meerderheid van investeerders mag nemen.
• Drag-along. Wanneer andere aandeelhouders moeten meewerken aan een verkoop van het bedrijf die een benoemde groep aandeelhouders heeft goedgekeurd. Naar Nederlands recht kunnen de statuten een plicht opnemen om aandelen aan te bieden en over te dragen (artikel 2:192 lid 1 BW) [3]. Zo'n verplichting kan volgens datzelfde artikel niet tegen de wil van de aandeelhouder worden opgelegd [3]. In de praktijk staat een drag-along vaak in de aandeelhoudersovereenkomst, die iedere aandeelhouder zelf tekent.

Rechten van investeerders (meestal niet bindend)

• Informatierechten. Welke financiële cijfers het bedrijf stuurt, en wanneer.
• Pro rata-rechten. Het recht om mee te doen in volgende rondes. Bij een Nederlandse bv bestaat al een wettelijk voorkeursrecht. Voor zover de statuten niet anders bepalen, heeft iedere aandeelhouder bij uitgifte een voorkeursrecht naar evenredigheid van het bedrag van zijn aandelen (artikel 2:206a lid 1 BW) [3]. Dat geldt niet voor aandelen die aan werknemers worden uitgegeven [3]. De algemene vergadering kan het voorkeursrecht per uitgifte beperken of uitsluiten, tenzij de statuten anders bepalen [3]. Voor aandelen met een beperkt winstrecht of zonder stemrecht gelden afwijkende regels (artikel 2:206a leden 2 en 3 BW) [3].
• Exitafspraken. Afspraken over een latere verkoop of beursgang en wie daarbij mag meeverkopen.

Meestal bindende clausules

• Exclusiviteit of no-shop. Het bedrijf belooft een bepaalde periode geen andere aanbiedingen te zoeken of te bespreken.
• Geheimhouding. Partijen houden de voorwaarden vertrouwelijk.
• Kosten. Wie de juridische kosten van elke partij betaalt, en of daar een plafond voor geldt.
• Toepasselijk recht. Welk recht op de bindende bepalingen van toepassing is.

De gratis tool voor het beoordelen van een term sheet van Contracko leest een geüploade term sheet voor durfkapitaal met kunstmatige intelligentie (AI). De tool markeert onder meer waardering, liquidatiepreferentie, optiepool, samenstelling van het bestuur, beschermende bepalingen, anti-verwatering, exclusiviteit en welke voorwaarden bindend zijn [6].

Wanneer een term sheet bindt

Een label "niet bindend" is een sterke aanwijzing, maar niet het einde van de analyse. Naar Nederlands recht komt een overeenkomst tot stand door een aanbod en de aanvaarding daarvan (artikel 6:217 lid 1 BW) [2]. Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard (artikel 3:33 BW) [1]. Volgens artikel 3:37 lid 1 BW kunnen verklaringen in iedere vorm geschieden en in gedragingen besloten liggen, tenzij anders is bepaald [1]. Een handtekening onder een definitief contract is in Nederland dus niet altijd nodig om gebonden te zijn.

Bij twijfel spelen naar Nederlands recht deze vragen een rol:

1. Hebben partijen een wil geuit die gericht is op rechtsgevolg (artikel 3:33 BW) [1]?
2. Hoe mocht de wederpartij de verklaring of gedraging onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze opvatten (artikel 3:35 BW) [1]?
3. Is een aanbod aanvaard (artikel 6:217 BW) [2]?
4. Zijn de verbintenissen die partijen op zich nemen bepaalbaar (artikel 6:227 BW) [2]?

Ook onderhandelen zelf heeft in Nederland gevolgen. In 2005 formuleerde de Hoge Raad de maatstaf voor afgebroken onderhandelingen [5]. Onderhandelende partijen moeten hun gedrag mede laten bepalen door elkaars gerechtvaardigde belangen. Elke partij is vrij de onderhandelingen af te breken, tenzij dat onaanvaardbaar zou zijn [5]. Dat kan volgen uit het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij in het totstandkomen van de overeenkomst, of uit de andere omstandigheden van het geval [5]. De rechter let ook op hoe de afbrekende partij aan dat vertrouwen heeft bijgedragen, op haar eigen gerechtvaardigde belangen en op onvoorziene omstandigheden tijdens de onderhandelingen [5]. De Hoge Raad noemde die maatstaf streng en tot terughoudendheid nopend [5].

De schade kan per fase verschillen. In een zaak van een aannemer tegen de gemeente Valburg oordeelde de Hoge Raad in 1982 dat onderhandelingen zo ver kunnen zijn gevorderd dat afbreken zelf in strijd met de goede trouw is [4]. Dan kan volgens de Hoge Raad ook gederfde winst voor vergoeding in aanmerking komen [4]. In een eerdere fase kan afbreken nog wel vrijstaan, maar mogelijk alleen als de afbrekende partij de kosten van de ander geheel of gedeeltelijk vergoedt [4].

Voor de bindende bepalingen zelf, zoals exclusiviteit, geldt het gewone overeenkomstenrecht. Schuldeiser en schuldenaar moeten zich naar Nederlands recht jegens elkaar gedragen volgens de eisen van redelijkheid en billijkheid (artikel 6:2 lid 1 BW) [2]. Volgens artikel 6:248 lid 1 BW heeft een overeenkomst ook de rechtsgevolgen die, naar de aard van de overeenkomst, uit de wet, de gewoonte of die eisen voortvloeien [2].

Data en gebeurtenissen in de levenscyclus

Een term sheet leeft weken, geen jaren, maar haar data sturen de hele deal. Leg deze data vast uit een getekende term sheet bij een Nederlandse investeringsronde:

Datum	Wat de datum bepaalt
Vervaldatum van het voorstel	Wanneer een ongetekende term sheet vervalt als het bedrijf niet tekent
Datum van ondertekening	Wanneer exclusiviteit en geheimhouding ingaan
Einde exclusiviteit	Wanneer het bedrijf weer met andere investeerders mag praten
Beoogde closingdatum	Wanneer de definitieve overeenkomsten getekend en gestort moeten zijn
Passeren van de notariële akten	Wanneer de aandelen worden uitgegeven en de statuten worden gewijzigd
Informatieverplichtingen	Terugkerende termijnen voor financiële cijfers na de closing

Een vervaldatum heeft ook een wettelijke kant. Naar Nederlands recht kan een aanbod worden herroepen, tenzij het een termijn voor aanvaarding inhoudt of de onherroepelijkheid op andere wijze uit het aanbod volgt (artikel 6:219 lid 1 BW) [2]. Een schriftelijk aanbod zonder termijn vervalt als het niet binnen een redelijke tijd wordt aanvaard (artikel 6:221 lid 1 BW) [2]. Wie een term sheet met wijzigingen terugstuurt, doet in beginsel een nieuw aanbod (artikel 6:225 lid 1 BW) [2]. Wijkt het antwoord alleen op ondergeschikte punten af, dan geldt het als aanvaarding, tenzij de aanbieder onverwijld bezwaar maakt (artikel 6:225 lid 2 BW) [2]. Die regels gelden volgens artikel 6:217 lid 2 BW tenzij iets anders voortvloeit uit het aanbod, een andere rechtshandeling of een gewoonte [2].

De contractlevenscyclus van een term sheet kent meestal vijf stappen:

1. Onderhandelen en ondertekenen. De bindende bepalingen gaan in, en de exclusiviteitstermijn begint te lopen.
2. Due diligence. De investeerder onderzoekt het bedrijf terwijl advocaten de definitieve overeenkomsten opstellen.
3. Closing. De algemene vergadering besluit tot uitgifte en statutenwijziging, de overeenkomsten worden getekend en het geld komt binnen. Loopt de deal vast, dan vervalt de term sheet of loopt de exclusiviteit gewoon af.
4. Notaris en handelsregister. Voor de uitgifte van aandelen in een bv na de oprichting is een akte nodig die is verleden ten overstaan van een notaris met standplaats in Nederland, met de betrokkenen als partij (artikel 2:196 lid 1 BW) [3]. Een statutenwijziging vraagt een eigen notariële akte (artikel 2:234 lid 1 BW) [3]. De bestuurders moeten daarna een authentiek afschrift van de wijziging en de gewijzigde statuten neerleggen bij het handelsregister (artikel 2:236 BW) [3]. Het bestuur houdt ook het aandeelhoudersregister bij, met onder meer de datum waarop aandelen zijn verkregen (artikel 2:194 BW) [3].
5. Rechten na de closing. De term sheet is nu vervangen, maar de rechten die zij samenvatte, leven voort in de statuten en de overeenkomsten.

Data na de closing kunnen jaren doorlopen. Een aandeelhoudersovereenkomst bepaalt bijvoorbeeld vaak binnen hoeveel dagen jaar- en kwartaalcijfers naar de investeerders gaan. Neem de termijnen over uit uw eigen overeenkomst.

Let het scherpst op de exclusiviteit. Die eindigt vaak voordat de deal klaar is voor de closing. Leg elke verlenging schriftelijk vast en bewaar die bij het origineel. De Contracko-handleiding over contractdatums laat zien hoe einddata en opzegtermijnen in het product worden gevolgd.

Risico's en veelgemaakte fouten

Het grootste risico is een verschil tussen wat partijen denken te hebben getekend en wat een rechter later vaststelt. Naar Nederlands recht kan een term sheet met het label "niet bindend" toch gevolgen hebben. Partijen kunnen door hun gedrag gebonden raken (artikelen 3:35 en 3:37 BW) [1]. Wie onderhandelingen te laat afbreekt, kan schadevergoeding verschuldigd zijn onder de strenge maatstaf van de Hoge Raad [4] [5].

Veelgemaakte fouten volgen daaruit:

• Geen duidelijke scheiding tussen bindend en niet bindend. Vermeld welke bepalingen binden en dat geen partij de deal hoeft te sluiten totdat de definitieve overeenkomsten zijn getekend.
• Handelen alsof de deal rond is. Volgens artikel 3:35 BW kan een partij zich niet beroepen op het ontbreken van een wil als de ander haar verklaring of gedrag redelijkerwijze zo mocht opvatten [1]. Een vroege storting of een aankondiging aan personeel kan zo'n indruk wekken.
• Alleen naar de waardering kijken. Preferenties bepalen wie bij een verkoop wordt betaald. Neem een vereenvoudigd voorbeeld zonder andere preferente aandelen: € 4 miljoen voor 20 procent en een verkoop voor € 10 miljoen. Een 1x niet-participerende preferentie geeft de investeerder € 4 miljoen, want dat is meer dan 20 procent van € 10 miljoen. Een 1x participerende preferentie geeft € 4 miljoen plus 20 procent van de resterende € 6 miljoen, dus € 5,2 miljoen.
• De optiepool negeren. Een grotere pool die in de pre-money waardering meetelt, verlaagt de effectieve prijs voor bestaande aandeelhouders.
• Exclusiviteit stilzwijgend laten verlopen of doorlopen. Niemand zet de einddatum in de agenda, en geen van beide partijen weet nog wie met wie mag praten.
• De definitieve stukken niet naast de term sheet leggen. Punten kunnen tijdens het opstellen verschuiven. Vergelijk de statuten en de overeenkomsten regel voor regel met de getekende term sheet.
• Verplichtingen na de closing vergeten. Informatierechten, instemmingsrechten en voorkeursrechten blijven het bedrijf lang na de closing binden.

Laat een belangrijke term sheet vóór ondertekening beoordelen door een advocaat die het toepasselijke recht kent.

Checklist voor contractbeheer

Bewaar de getekende term sheet zoals een getekend contract. Zij heeft bindende bepalingen, termijnen en opvolgende documenten. Gebruik deze checklist bij het archiveren.

Leg deze gegevens vast

• Partijen, ondertekenaars en het toepasselijke recht uit de term sheet
• De bindende bepalingen, met artikelnummer
• De verklaring van niet-gebondenheid, volledig geciteerd
• Reikwijdte en duur van de exclusiviteit
• Reikwijdte van de geheimhouding en eventuele nawerking
• Kostenafspraken, inclusief een eventueel plafond
• Waardering, bedrag, liquidatiepreferentie en anti-verwateringsmethode
• Zetels in bestuur of raad van commissarissen, instemmingsrechten en rechten van investeerders

Zet deze data in de agenda

• Vervaldatum van het voorstel, als de term sheet nog niet is getekend
• Einde exclusiviteit, met een herinnering vóór een besluit over verlenging
• Beoogde closingdatum
• Datum van de notariële akten en van de neerlegging bij het handelsregister
• Terugkerende termijnen voor informatierechten na de closing

Controleer op vaste momenten

• Wekelijks vóór de closing: openstaande onderzoekspunten en de stand van elke definitieve overeenkomst
• Bij elke verlenging: controleer of die is getekend en pas alle betrokken data aan
• Bij de closing: koppel statuten, akten en overeenkomsten aan de term sheet, en sluit de herinneringen
• Elk kwartaal na de closing: controleer of informatie is aangeleverd en of instemmingen van investeerders zijn geregeld

Contracko kan de term sheet en de definitieve overeenkomsten in één centrale contractrepository bewaren. Addenda en bijlagen worden aan hun hoofdcontract gekoppeld, en AI leest ze in de context van dat contract [7]. Herinneringen volgen deadlines zoals einddata en kunnen aan collega's worden toegewezen [7]. U kunt dit testen met uw eigen documenten via een gratis proefperiode.

Bronnen

[1] Overheid.nl. Burgerlijk Wetboek Boek 3, artikelen 3:33, 3:35 en 3:37 (wil en verklaring, gerechtvaardigd vertrouwen, vormvrijheid). wetten.overheid.nl/BWBR0005291

[2] Overheid.nl. Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikelen 6:2, 6:217, 6:219, 6:221, 6:225, 6:227 en 6:248 (redelijkheid en billijkheid, aanbod en aanvaarding). wetten.overheid.nl/BWBR0005289

[3] Overheid.nl. Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikelen 2:192 tot en met 2:236 (aandelen, uitgifte, voorkeursrecht en statutenwijziging bij de bv). wetten.overheid.nl/BWBR0003045

[4] Hoge Raad, 18 juni 1982, aannemer tegen gemeente Valburg (afbreken van onderhandelingen, gederfde winst en kosten). uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:HR:1982:AG4405

[5] Hoge Raad, 12 augustus 2005, CBB tegen JPO (maatstaf voor afgebroken onderhandelingen). uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:HR:2005:AT7337

[6] Contracko. Tool voor het beoordelen van een term sheet (wat de tool controleert). contracko.com/nl/tools/term-sheet-beoordeling

[7] Contracko. Functiepagina's over contract-AI en vervaldatumherinneringen (gekoppelde documenten, herinneringen). contracko.com/nl/functies

De afbeeldingen in dit artikel zijn gegenereerd met behulp van AI.